Tekst Arbocatalogus – Lichamelijke belasting

Dit onderdeel is aangepast in 2022

De werkgever dient zorg te dragen voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden. Dit betekent dat de genoemde voorwaarden opgevolgd worden, de werknemer goede instructie krijgt en de noodzakelijke hulpmiddelen en materialen ter beschikking gesteld worden.

Van werknemers wordt verwacht dat zij naar vermogen zorgdragen voor eigen veiligheid en voor de veiligheid van anderen, instructie over gezond werken opvolgen en arbeidsmiddelen op de juiste manier gebruiken.

Deze afspraken gelden voor alle werkgevers en werknemers in de branche. Er zijn enkele uitzonderingen:

• Tijdens zwangerschap en tot 6 maanden na de bevalling gelden meer beperkingen rondom fysieke belasting. Deze regels zijn te vinden op www.arboportaal.nl
• Voor de glasbewassing en gevelreiniging zijn voor het gebruik van de ladder bijzondere afspraken gemaakt. Deze afspraken zijn te vinden op de website www.ras.nl onder “werken op hoogte”
• Voor de hogedrukreiniging zijn aanvullende afspraken gemaakt over bijvoorbeeld trillingen, deze komen op www.ras.nl aan de orde in het onderdeel specifiek voor hogedrukreiniging en worden in 2022 herzien.

Voorkomen overbelasting
Werkgevers zijn verplicht de risico’s van overbelasting in kaart te brengen. Dit kan met verschillende instrumenten, bijvoorbeeld met RIE Schoonmaak of met een van de instrumenten fysieke belasting van TNO. Belangrijk in de aanpak is het volgen van de Arbeidshygiënische strategie. De eerste stap hierin is het wegnemen van het risico, de bronaanpak. Dit kan bijvoorbeeld door robotisering. De tweede stap betreft het inzetten van collectieve maatregelen. Hier gaat het dan bijvoorbeeld om de inzet van hulpmiddelen of taakroulatie. De derde stap bij de persoonsgebonden maatregelen zoals training en instructie.

Omdat fysieke belasting in de schoonmaak niet te vermijden is, zijn er afspraken gemaakt over voorwaarden voor een gezonde lichamelijke belasting, voorlichting en instructie en de inzet van hulpmiddelen en materialen.

Voorwaarden voor een gezonde lichamelijke belasting

• Aandacht voor afwisseling van werkzaamheden
  Wissel werkzaamheden zoveel mogelijk af, hierdoor worden spieren en gewrichten afwisselend belast zodat er minder vermoeidheid optreedt.
• Aandacht voor het werktempo
  Het is belangrijk dat er in een gelijkmatig en reëel tempo gewerkt kan worden. Te snel of te gehaast werken leidt tot overbelasting.
• Aandacht voor werkdruk
  Werkdruk kan veroorzaakt worden door verschillende factoren, waaronder door fysieke belasting. Maar de verschillende veroorzakers van werkdruk kunnen elkaar beïnvloeden; zodoende kunnen bijvoorbeeld slechte hulpmiddelen en gebrek aan autonomie mede veroorzaker van fysieke belasting en werkdruk zijn.

Voorlichting en instructie
Werkgevers dienen medewerkers voorlichting te geven over gezond en veilig werken en hierop toezicht te houden. De leidinggevende dient her instructie te geven in voorkomende situaties. De algemene afspraken rondom ergonomie zijn hieronder weergegeven. Op de website van de Arbocatalogus, www.ras.nl is meer informatie- en instructiemateriaal te vinden. De werkwijzer fysieke belasting kan ingezet worden, er is e-learning en aanvullend materiaal voor verschillende thema’s en sub sectoren beschikbaar. De afspraken rondom ergonomie zijn hieronder beschreven.

Ergonomie; je lichaam op een gezonde manier belasten
Werkhouding

• Hurken en knielen
  • Voorkom hurken en knielen, beweeg een been naar achter zodat je rug recht blijft en neem steun op knie of tafel
  • Als je moet hurken of knielen; kniel op 1 knie (de schuttershouding) of ga door je knieën. Gebruik bij knielen een doek of dweil onder de knie.
  • Kniel niet langer dan 60 minuten per dag.
• Reiken
  • Voorkom reiken, gebruik een hulpmiddel zoals een interieurmop, sanitairmop of spinragmop
  • Bij werkzaamheden boven schouderhoogte, gebruik een interieurmop/ sanitairmop of een trapje
• Staan
  • Werk zoveel mogelijk met rechte rug
  • Stel hulpmiddelen op de juiste hoogte in zodat je niet hoeft te buigen of bukken
• Bewegen
  • Sta zo weinig mogelijk stil maar loop mee met de beweging
  • Haal beweging niet uit de schouders of armen, maar uit het hele lichaam
• Tillen en dragen
  • Til zo weinig mogelijk. Het maximale tilgewicht onder de meest ideale omstandigheden is 23 kg. Naast gewicht wordt de belasting ook bepaald door onder meer frequentie, afstand van de verplaatsing, hoogte van de vloer en draaiing van het lichaam. Als deze factoren meegewogen worden is het maximale tilgewicht meestal maar 12 kg. Controleer het tilgewicht aan de hand van bijvoorbeeld de NIOSH berekening of de tiltest van de FNV.
  • Als de last zwaarder is, gebruik dan een hulpmiddel of til met 2 personen. Bij handmatig tillen mag het nooit zwaarder zijn dan 50 kg.
  • Draag zo weinig mogelijk, verplaats materiaal bijvoorbeeld met de materiaalwagen
  • Til niet boven schouderhoogte
• Duwen en trekken
  • Duw een materiaalwagen of ander hulpmiddel, niet trekken
  • Onder een materiaalwagen zitten wielen van minimaal 10 cm. doorsnee. Deze wielen dienen schoon gehouden te worden en soepel te bewegen.
  • De materiaalwagen mag niet te zwaar beladen worden. Controleer het duwgewicht aan de hand van de tabel van Delleman of de duw&trek check van TNO.
  • Trek niet aan de stofzuiger, maar laat ‘m rustig meebewegen.
• Wringen en boenen
  • Zet niet onnodig kracht bij schoonmaken met de hand of met een mop, rustig heen en weer bewegen is voldoende.
  • Wring geen doeken uit, maak zoveel mogelijk gebruik van de microvezelmethode. Als er toch doekjes uitgewrongen moeten worden, wring met rechte polsen door de ellebogen naar buiten te bewegen of gebruik een wringer

Hulpmiddelen en materialen
Werkgevers dienen werkmaterialen die kunnen helpen het werk lichter te maken ter beschikking te stellen. Voor de schoonmaak gaat het dan om bijvoorbeeld een stofzuiger, een vlakmop, een interieurmop en een spinragmop of een schrobzuigmachine. Zorg dat deze materialen in hoogte verstelbaar zijn, goed onderhouden worden en tijdig vervangen worden. Materialen die niet goed onderhouden zijn, zijn zwaarder om te gebruiken. Als voorbeeld, als er veel vuil tussen de wielen van de stofzuiger zit wordt het zwaarder deze te verplaatsen.